Κοινωνικό – Συναισθηματική Μάθηση _ Μια πρώτη κατανόηση και η σημασία της
Το να μεγαλώνεις κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα δεν αποτελεί και το πιο εύκολο πράγμα. Τα παιδιά και οι έφηβοι σήμερα, αντιμετωπίζουν μια πληθώρα από δυσκολίες τις οποίες δε γνώριζε κανείς προηγουμένως. Η έλευση της ψηφιακής εποχής, η έκταση που έχουν πάρει τα μέσα κοινωνική δικτύωσης σε συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση αλλά και τις πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις, συνθέτουν ένα κάθε άλλο παρά ουτοπικό περιβάλλον ανάπτυξης. Ένα ποσοστό της τάξης του 90% των σχολικών δομών κάνουν λόγο για μαθητές που αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερα περιστατικά στρες και γενικότερης ανησυχίας, από ότι τα τελευταία 5 χρόνια. Κάθε άλλο παρά ποτέ είναι σημαντική η προσθήκη και ενδυνάμωση της κοινωνικό/ συναισθηματικής μάθησης.
Κοινωνικό/ συναισθηματική μάθηση ονομάζεται η διαδικασία μέσω της οποίας παιδιά και ενήλικες αποκτούν και εφαρμόζουν αποτελεσματικά τις γνώσεις και τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την κατανόηση και διαχείριση των συναισθημάτων, τη δημιουργία και επίτευξη θετικών στόχων, την ύπαρξη ενσυναίσθησης ως προς τους άλλους και συνάμα τη διαχείριση θετικών σχέσεων αλλά και τη λήψη υπεύθυνων αποφάσεων στο σύνολο.
Η καθημερινότητά μας αποτελείται από εκατοντάδες αλληλεπιδράσεις τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι είναι απαραίτητο για εμάς να κατανοήσουμε και να διαχειριστούμε αρχικά τα ατομικά μας συναισθήματα ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε με τη σειρά τους τα συναισθήματα και των άλλων. Οι κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες αποτελούν θεμελιώδη αρχή για τη διαμόρφωση πολιτών του μέλλοντος αλλά και εργατικού δυναμικού με ταυτόχρονη έμφαση στη πρόληψη και μείωση αρνητικών συμπεριφορών όπως ο εκφοβισμός και η βία.
Παρακάτω συναντάμε τις πέντε βασικές δεξιότητες που απορρέουν μέσα από γερές βάσεις κοινωνικό/συναισθηματικής μάθησης:
- Αυτογνωσία: Η ικανότητα να αξιολογεί με ακρίβεια τις δυνάμεις και τους περιορισμούς του το εκάστοτε άτομο, με μια τεκμηριωμένη αίσθηση εμπιστοσύνης αλλά και αισιοδοξίας.
- Αυτοδιαχείριση: Η ικανότητα να ρυθμίζει κάποιος με επιτυχία τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις συμπεριφορές του σε διαφορετικές καταστάσεις, να διαχειρίζεται αποτελεσματικά το άγχος, να ελέγχει τις παρορμήσεις και να παρακινεί τον εαυτό του.
- Κοινωνική ευαισθητοποίηση: Η ικανότητα να βλέπεις και να συμπάσχεις με άλλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από διαφορετικά υπόβαθρα και πολιτισμούς, και η ικανότητα κατανόησης των κοινωνικών και ηθικών κανόνων για τη συμπεριφορά.
- Δεξιότητες σχέσης: Η ικανότητα δημιουργίας και διατήρησης υγιών και ανταποδοτικών σχέσεων με διαφορετικά άτομα και ομάδες και η ικανότητα συνεργασίας με άλλους, η αντίσταση στην ακατάλληλη κοινωνική πίεση και η αναζήτηση και προσφορά βοήθειας όταν χρειάζεται.
- Υπεύθυνη λήψη αποφάσεων: Η ικανότητα να γίνονται εποικοδομητικές επιλογές σχετικά με την προσωπική συμπεριφορά και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με βάση ηθικά πρότυπα, ανησυχίες για την ασφάλεια και κοινωνικούς κανόνες.
Το σχολείο όπως και η οικογένεια είναι ένας από τους βασικούς χώρους για μάθηση κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων. Μελέτες δείχνουν ότι η κοινωνικό/συναισθηματική μάθηση μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στο σχολικό κλίμα και να προωθήσει μια σειρά ακαδημαϊκών, κοινωνικών και συναισθηματικών οφελών για τους μαθητές με θετικό αντίκτυπο και σε άλλες οπτικές της καθημερινότητάς τους.
Τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη μιας τέτοιες δίπολης μάθησης
Τα παιδιά είναι πιο επιτυχημένα στο σχολείο αλλά και στην καθημερινή ζωή όταν:
- Γνωρίζουν και μπορούν να διαχειριστούν τον εαυτό τους
- Κατανοούν τις προοπτικές των άλλων και σχετίζονται αποτελεσματικά μαζί τους
- Κάνουν σωστές επιλογές για προσωπικές και κοινωνικές αποφάσεις
(Durlak et al., 2011; Farrington et al., 2012; Sklad et al., 2012)
Άλλα οφέλη περιλαμβάνουν:
- Πιο θετικές στάσεις απέναντι στον εαυτό του, τους άλλους και τα καθήκοντα που περιλαμβάνουν αυξημένη αυτο-αποτελεσματικότητα, αυτοπεποίθηση, επιμονή, ενσυναίσθηση, σύνδεση και δέσμευση στο σχολείο και αίσθηση σκοπού
- Πιο θετικές κοινωνικές συμπεριφορές και σχέσεις με συνομήλικους και ενήλικες
- Μειωμένα προβλήματα συμπεριφοράς και συμπεριφορά ανάληψης κινδύνου
- Μειωμένη συναισθηματική δυσφορία
- Βελτιωμένες βαθμολογίες δοκιμών, βαθμοί και συμμετοχή
Μακροπρόθεσμα, η μεγαλύτερη κοινωνική και συναισθηματική ικανότητα μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα αποφοίτησης, και συνέχεια επιμέρους σπουδών, ίσως μια καριέρα, θετικές σχέσεις οικογένειας και εργασίας, καλύτερη ψυχική υγεία, μειωμένη εγκληματική συμπεριφορά κτλ/ (π.χ. Hawkins, Kosterman , Catalano, Hill, & Abbott, 2008; Jones, Greenberg, & Crowley, 2015).
Μπούρα Ιωάννα
Ψυχολόγος Α.Π.Θ. – Παιδοψυχολόγος
