Θυμός -παιδιά και έφηβοι – «Πολλά πρόσωπα» -μία κοινή ονομασία
«Ο καθένας μπορεί να είναι θυμωμένος, αυτό είναι εύκολο. Αλλά το να είσαι θυμωμένος με το σωστό άτομο, στο σωστό βαθμό, τη σωστή στιγμή, για το σωστό λόγο και με το σωστό τρόπο, αυτό δεν είναι εύκολο» , όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Αριστοτέλης πριν χιλιάδες χρόνια. Πιο συγκεκριμένα , ο θυμός αναφέρεται σε στάσεις και συναισθήματα αποτελώντας τη συναισθηματική -θυμική πτυχή της επιθετικότητας (Ramirez & Andreu, 2006). Οι άνθρωποι έχουν την τάση να θυμώνουν και μέχρι ένα σημείο η έκφραση του θυμού αποτελεί μια υγιή συμπεριφορά, «μικρών και μεγάλων». Η διαφορά έγκειται και αρχίζει και γίνεται απειλητικός αυτός ο «αόρατος εχθρός» για πολλά παιδιά και εφήβους, στο γεγονός ότι πολλές φορές ο θυμός δεν εκφράζεται ούτε με σωστό τρόπο, ούτε στο σωστό άνθρωπο, ούτε στο σωστό βαθμό, ούτε τη σωστή στιγμή.
Η προέλευση του φαινομένου του θυμού δείχνει να έχει τόσο μεγάλη πολυπλοκότητα όσο και μεγάλη ετερογένεια. Επιπρόσθετα, τόσο τα γνωρίσματά του όσο και οι συμπεριφορές και τα προβλήματα που σχετίζονται με τον θυμό δείχνουν και αυτά να ποικίλουν. Τέλος, τόσο η προσέγγιση και οι μέθοδοι αντιμετώπισής του όσο και η διαχείριση αυτού του συναισθήματος φαίνεται να έχει πολλές μορφές, με την ονομασία αυτού του φαινομένου όμως να παραμένει μία και να είναι κοινή-ΘΥΜΟΣ.
Οι αιτίες και οι λόγοι ενός θυμωμένου παιδιού-έφηβου ποικίλουν και αυτές και είναι σημαντικό να προσεχτούν όταν διαπιστώνεται μια συμπεριφορά θυμού. Οι αιτίες λοιπόν μπορεί να είναι οι εξής :
- Η αμηχανία
- Η άρνηση ή απόρριψη
- Η ταπείνωση
- Τα προβλήματα υγείας, ο πόνος
- Η κούραση, η πείνα ή η δίψα
- Η απώλεια ελέγχου και η αίσθηση της αυτονομίας
- Η έλλειψη κατανόησης από τους άλλους
- Η ζήλια, οι αδερφικές διαμάχες ή ο ανταγωνισμός
- Η αίσθηση της άδικης μεταχείρισης (είτε εις βάρους του είτε κάποιου άλλου)
- Η λύπη , η απογοήτευση ή το «παρατεταμένο» πένθος
- Τα ελλείματα στις κοινωνικές δεξιότητες ή οι μαθησιακές δυσκολίες
- Η συναισθηματική , φυσική ή σεξουαλική κακοποίηση
- Η διαταραχή στο συναίσθημα
- Η ΔΕΠ-Υ
- Η ιδιοσυγκρασία
- Η δυσλειτουργία αισθητηριακής ολοκλήρωσης
Συνήθως οι παραπάνω αιτίες εμφανίζονται κυρίως στα παιδιά και λιγότερο στους έφηβους. Οι έφηβοι μπορεί να θυμώσουν για αρκετούς ακόμη λόγους και παρατίθενται ευθύς αμέσως. Έναν/μία έφηβο μπορεί να τον θυμώσει :
- Οι σχέσεις με τους γονείς τους (έλλειψη κατανόησης , η ανησυχία ή η ντροπή για τους γονείς του)
- Ο φόβος για τυχόν υπερβολικές αντιδράσεις από τους γονείς τους όπως, υπερπροστατευτικότητα, απογοήτευση, άγχος, αδιαφορία, παραμέληση-περιφρόνηση ή τιμωρητικότητα
- Τα οικογενειακά συμβάντα όπως διαζύγια μεταξύ των γονέων-πρώην συζύγων και ειδικά όταν ο έφηβος γίνεται εξομολόγος ή διαιτητής στις οικογενειακές διαμάχες ή στην οικογενειακή αστάθεια
- Οι κοινωνικές σχέσεις (η κριτική των φίλων του, όταν νιώθει ότι χάνει την αυτονομία του, η διαρροή των μυστικών του, τα κουτσομπολιά κ.α.
- Η ψυχολογική του κατάσταση (θλίψη ή ταραχή)
Όλα τα παραπάνω αποτελούν πηγή ή αιτία ενός θυμωμένου παιδιού-εφήβου. Η ανησυχία γονέων, εκπαιδευτικών ή ειδικών πού δουλεύουν με τα παιδιά και τους εφήβους και παρουσιάζουν συμπεριφορές που μοιάζουν με θυμό θα πρέπει να τους προβληματίζουν όταν ο θυμός είναι υπερβολικός , αντιπαραγωγικός και δυσλειτουργικός. Θα πρέπει λοιπόν να παρατηρηθεί η συχνότητα, η ένταση του φαινομένου και ο βαθμό εχθρότητας , μίσους και εκδίκησης των ενεργειών του παιδιού/εφήβου. Επιπρόσθετα είναι σημαντικό να διερευνηθεί η δύναμη που έχει ένα παιδί/έφηβος να ελέγξει τον εαυτό του και τον θυμό του αλλά και την πρόθεσή του να προκαλέσει πόνο στον εαυτό του ή στους άλλους. Τέλος, είναι χρήσιμο να διερευνηθεί και άν πίσω από ένα θυμωμένο παιδί κρύβονται και άλλα συναισθήματα και αν βλάπτονται ή επηρεάζονται οι σχέσεις στην οικογένεια ή σε άλλα πλαίσια (όπως τη γειτονιά, στο σχολείο ή στις δραστηριότητες).
Ο θυμός είναι ένας, τα πρόσωπά του όμως αρκετά. Όταν αναγνωρισθεί και φανεί από που προέρχεται και για ποιο λόγο, τότε θα είναι σημαντικό να γίνει αποδεκτός και έπειτα να διαχειριστεί.
Βερτουδάκης Βασίλειος
Ψυχολόγος Α.Π.Θ. – Ψυχοθεραπευτής
Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος
https://braintherapy.gr/
